عزيز دولت آبادى
30
سخنوران آذربايجان ( از قطران تا شهريار ) ( فارسي )
سامى صفوى ابو النصر سام ميرزا دومين فرزند اسماعيل صفوى است وى با برادرش بهرام ميرزا از يك مادر بودند . سام ميرزا روز سهشنبه 21 شعبان 923 در منزل دزاورد مراغه متولد شد و پس از نشو و نما مكرر علم عصيان و مخالفت برافراشت و سرانجام به سال 969 مورد خشم قرار گرفت و در قلعهء قهقهه زندانى شد و به تاريخ 975 در اثر زلزله جان به جانآفرين تسليم كرد . عبدى بيگ شيرازى متخلص به نويدى ( متوفى 988 ه . ق ) در تاريخ تكملة الاخبار ضمن وقايع سال 975 هجرى حادثهء مرگ سام ميرزا چنين شرح مىدهد : « و هم در آن ايام در قلعهء قهقهه در منزلى كه سام ميرزا و اولادش مىبودند و به حسب اتفاق پسران القاص ميرزا سلطان احمد و سلطان فرخ جمع گشته صحبتى مىداشتند زلزلهء عظيمى روى نمود و آن منزل بر سر ايشان فرود آمد و مجموع هلاك شدند و اين بنده اين قطعه را براى ضبط تاريخ به نظم آوردم : به تاريخ جهان زد قهقهه كبك خرامنده * كه نبود دايما جام بقا اندر كف ساقى چو گفتم چيست حال « سام » و تاريخش چه مىگويى * بگفتا در جوابم « دولت طهماسب شه باقى » ( 975 ) اين ماده تاريخ در كتاب دانشمندان آذربايجان و . . . به شكل محرف « دولت طهماسب شد باقى » ضبط و در نتيجه تاريخ زلزله و مرگ سام ميرزا 974 قيد شده است . و همچنين خطاى مؤلف قاموس الاعلام كه تاريخ مرگ او را 939 نوشته در ريحانة الادب نيز راه يافته است . سام ميرزا در خدمت خواجه محمد مؤمن فرزند خواجه عبد اللّه مرواريد درس خوانده است . خط تعليق و شكسته را بسيار خوب مىنوشته و خود شعر مىگفته است . تحفهء سامى از تأليفات اوست كه در مدت 11 سال ( 957 - 968 ) تأليف شده و ( طبق چاپ همايونفرخ ) مشتمل بر شرح حال 713 نفر از شاعران معاصر خود اوست .